Extreme vermoeidheid, veel mensen hebben er dagelijks mee te maken. Zij gaan lamlendig en futloos door het leven. Voor hen is normaal functioneren – door lichamelijke en geestelijke problemen die met de vermoeidheid gepaard gaan – een grote uitdaging. Klinkt dit jou bekend in de oren? Wanhoop dan niet. De echte uitdaging is vaak het vinden van de oorzaak van de vermoeidheid. Als deze bekend is, zijn er meestal veel goede oplossingen mogelijk. In dit artikel ga ik in op de – soms verrassende – oorzaken van overmatige vermoeidheid en vertel ik wat je er aan kan doen. 


Zware vermoeidheid ontstaat zelden spontaan

Ik vind het belangrijk om te beginnen met een kort maar noodzakelijk ‘theorielesje’.  Extreme vermoeidheid ontstaat in de meeste gevallen niet spontaan. Het is vaak het gevolg van een andere geestelijke of lichamelijke aandoening. In dit artikel ga ik samen met jou op zoek naar deze echte oorzaak. De vermoeidheid zorgt vervolgens echter weer voor een aantal andere klachten (zie het onderstaande figuur). Voorbeelden hiervan zijn een lage irritatiegrens, moeite met concentreren en geheugenproblemen. Ook lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, spierpijn, nek- en rugklachten kunnen het gevolg zijn van extreme vermoeidheid. Het is belangrijk om je te realiseren dat deze ongemakken bijna altijd vanzelf verdwijnen als je de echte oorzaak aanpakt. Hieronder zet ik de belangrijkste (verborgen) oorzaken van extreme vermoeidheid op een rij.

vermoeidheid

Last van ‘malende gedachten’? Kom tot rust met deze 10 technieken (gratis ebook)


Teveel slaap in slaapfase 2 (te weinig diepe slaap)

Om dit uit te leggen ontkom ik niet aan een klein theorielesje. Zoals je misschien wel weet doorloop je tijdens je slaap verschillende slaapfasen. Ik zet ze kort even op een rij:

Fase 1
Een slaperige, semi-bewuste toestand. Deze overgangsfase tussen wakker zijn en slapen duurt slechts 3 tot 5 minuten. De hersengolven in deze fase zijn nog behoorlijk onrustig. Het lichaam ontspant en de hartslag daalt licht.

Fase 2
Ongeveer de helft van de nacht wordt doorgebracht in slaapfase 2. Deze slaapfase is iets dieper. Je wordt niet meer zomaar van elk geluid wakker. De hersengolven worden langzamer en dieper met af en toe ‘uitspattinkjes’ die ook wel ‘sleep spindles’ en K-complexen worden genoemd.

Fase 3 en 4
Dit worden ook wel de ‘diepe slaapfasen’ genoemd. Ze worden over het algemeen als één geheel beschouwd. Tijdens deze slaapfasen heb je diepe, langzame hersengolven en ben je moeilijk wakker te krijgen. Als je toch wordt gewekt, ben je vaak gedesoriënteerd en weet je even niet meer waar je bent. De bloeddruk, ademhaling en hartslag bereiken tijdens de diepe slaapfasen hun laagste punt, de bloedvaten verwijden en het bloed stroomt naar de spieren. Daarnaast komen er hormonen vrij die je helpen om te herstellen. Slaapfase 3 beslaat ongeveer 3 tot 8% van de nacht en slaapfase 4 maakt ongeveer 15 tot 20% van de totale slaap uit.

De REM-slaap
Dit is de meest spectaculaire slaapfase. Er is sprake van snelle oogbewegingen en verhoogde hersenactiviteit. In deze fase droom je en worden alle indrukken en ervaringen ‘verwerkt‘. Tijdens de REM-slaap ‘verlamt‘ het lichaam zichzelf, zodat je de bewegingen die je in je droom maakt niet echt uit gaat voeren (dat scheelt een hoop ellende). De REM-slaap duurt ongeveer 18 tot 24 minuten.

Volgorde van de slaapfasen
De volgorde van de hierboven genoemde slaapfasen verloopt als volgt:

Fase 1 –> Fase 2 –> Fase 3 –> Fase 4 –> Fase 3 –> Fase 2 –> REM-slaap –> Fase 2 –> Fase 3 —> Fase 4 –> Fase 3 –> Fase 2 –> REM-slaap –> Fase 2 –> Fase 3 –> Fase 4 –> Fase 3 –> Fase 2 –> REM-slaap

Een volledige slaapcyclus (alle fasen tot en met de REM-Slaap) duurt ongeveer 90 minuten. Hierna begint de hele cyclus weer opnieuw. De onderstaande afbeelding brengt dit grafisch in beeld:extreme vermoeidheid

De belangrijkste slaapfasen
Als je goed naar deze afbeelding kijkt dan zie je dat de diepe slaapfasen met name voorkomen aan het begin van de nacht en dat de REM-slaap het langst duurt in het tweede gedeelte van je slaap. Uit onderzoek blijkt dat deze slaapfasen veruit het belangrijkst zijn en zorgen voor het beste en snelste herstel. Als je – ondanks redelijk tot goede slaap – vermoeid en lusteloos bent dan is de kwaliteit van je nachtrust waarschijnlijk niet optimaal geweest. Je hebt teveel slaaptijd doorgebracht in de lichtere slaapfase (fase 2).

Wat te doen tegen te weinig diepe slaap?
‘Onverklaarbare’ vermoeidheid door te weinig diepe slaap is een veelvoorkomende (verborgen) oorzaak van dit hardnekkige probleem. Om die reden heb ik het bewust bovenaan geplaatst in dit artikel. Onderstaande adviezen kunnen je slaapkwaliteit verbeteren:

  • Zorg voor een (pik)donkere, koele slaapkamer (rond de 18 graden) met zoveel mogelijk frisse lucht.
  • Stop met het gebruiken van cafeïne om 14.00 uur in de middag.
  • Drink geen alcohol voor het slapengaan. Het verstoort je slaapkwaliteit gronding (nauwelijks REM-slaap).
  • Werk actief aan het verminderen van stress. Het boek ‘meer rust in je hoofd’ is een aanrader!
  • Green mateGeniet dagelijks van de Zuid-Amerikaanse thee Green Mate (steeds populairder in Nederland). Het zorgt niet alleen voor meer energie, een betere concentratie en een positievere stemming, maar draagt indirect bij aan een diepere slaap.
  • Zorg dat je overdag voldoende in aanraking komt met daglicht. Indirect heeft dit een positieve invloed op je slaap. In de donkere maanden kan een kwalitatief goede daglichtlamp (of energielamp) uitkomst bieden.
  • Ervaar wat supplementen – GABA, 5 HTP en melatonine zijn aanraders – voor jouw slaapkwaliteit betekenen.
  • Beperk het aantal koolhydraten in je voedingspatroon. Met name suikers zorgen voor (onnodige) cortisol (stresshormoon) pieken die je nachtrust negatief kunnen beïnvloeden.

Als je te maken hebt met slaapproblemen of het gevoel hebt dat jouw slaap niet optimaal is, adviseer ik je om te kiezen voor een structurele oplossing. Mijn 7-stappen methode (en gratis e-cursus ‘Dieper Slapen’) helpt je om het probleem bij de wortels aan te pakken en (veel) meer uit je nachtrust te halen.

Winterblues of sub-syndromal seasonal affective disorder, SUB-SAD)

Een gebrek aan (dag)licht tijdens de donkere wintermaanden zorgt bij veel mensen voor een daling van het energieniveau en een zwaarmoedig en lusteloos gevoel. Deze symptomen staan ook wel bekend als de ‘winterblues’ (of sub-syndromal seasonal affective disorder, SUB-SAD). Het is een belangrijke (verborgen) oorzaak van veel vermoeidheidsklachten. Symptomen van de ‘winterblues’ zijn:

  • (Extreme) vermoeidheid
  • Extra behoefte aan slaap
  • Een verschuiving van het slaap-waakritme. Je voelt je laat op de dag en tijdens de avond juist extra wakker.
  • Een verstoord eetpatroon (over het algemeen meer en koolhydraatrijk willen eten.
  • Een meer dan normaal aanwezige neerslachtigheid
  • Het gevoel hebben niet in balans te zijn
  • Minder behoefte aan sociale contacten
  • Prikkelbaarheid

Wat te doen tegen de winterblues
Het antwoord spreekt natuurlijk voor zich: zoveel mogelijk het daglicht opzoeken. Daarnaast is een zogenoemde lichttherapielamp een onmisbaar hulpmiddel tijdens de donkere maanden van het jaar. Het bestrijdt wintervermoeidheid/winterdepressie met de van nature stimulerende kracht van zonlicht. Met andere woorden, een lentegevoel in de winter.

daglichtlampOverweeg je om een daglichtlamp te bestellen, dan is mijn advies om voor de Litebook EDGE te gaan. Deze lichttherapielamp maakt gebruik van medische LED-technologie en is bewezen effectief (aangetoond d.m.v. klinisch onderzoek). De meeste gebruikers ervaren binnen een week duidelijke gezondheidsvoordelen. Ze slapen beter, voelen zich energieker en ervaren een betere stemming.

Lees ook: De zin en onzin van een daglichtlamp: 21 vragen aan klinisch psycholoog Ybe Meesters


Een (verborgen) ziekte of aandoening

Veel chronische en extreme vermoeidheidsklachten hebben een medische oorzaak. Vaak komt het door ‘verborgen’ ziektes en aandoeningen. Je kunt ze al langere tijd onder de leden hebben zonder dat je het weet. Ik ga kort in op acht van deze ‘sluipende‘ oorzaken.

Coeliakie
Coeliakie is voedselintolerantie waarbij je lichaam niet tegen gluten kan. Deze voedingsstof komt onder andere voor in brood en andere graanproducten. Naast vermoeidheid zijn diarree, bloedarmoede en een gebrek aan eetlust veel voorkomende symptomen van deze aandoening. Het verraderlijke aan coeliakie is dat de meeste mensen niet weten dat ze het hebben. Een bloedtest kan uitsluitsel geven.

Bloedarmoede
Bloedarmoede is een aandoening waarbij er sprake is van een te laag gehalte van de stof hemaglobine in het bloed. Vaak is dit het gevolg van een tekort aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur. Bloedarmoede zorgt onder andere voor kortademigheid, vermoeidheid en lusteloosheid.

Diabetes
Een van de symptomen van diabetes – ook wel suikerziekte genoemd – is overmatige vermoeidheid. Nederland kent naar schatting 800.000 inwoners met suikerziekte. Hiervan weten er 250.000 niet dat zij deze ziekte onder de leden hebben. Diabetes is dan ook een belangrijke verborgen oorzaak van extreme moeheid.

Chronisch vermoeidheidssyndroom
Over het chronisch vermoeidheidssyndroom is veel gezegd en geschreven. Volgens de officiële omschrijving gaat het om onverklaarde vermoeidheid en malaise. Vaak gaat dit gepaard met geheugen- en concentratieproblemen en lichamelijke klachten, zoals keelpijn, spierpijn en hoofdpijn.

ME
ME is de afkorting van – ga er even recht voor zitten – myalgische encefalomyelitis. Heftige vermoeidheidsklachten, griepachtige malaise en gevoeligheid voor licht en lawaai zijn enkele van de ingrijpende symptomen van deze ziekte.

Traag werkende schildklier
Een traag werkende schildklier zorgt in veel gevallen voor een moe en futloos gevoel. Deze kwaal komt met name voor bij vrouwen op een hogere leeftijd. Een traag werkende schildklier kan eenvoudig vastgesteld worden door middel van een bloedtest.

Ziekte van pfeiffer
De ziekte van pfeiffer is een veel voorkomende virale infectie die in de meeste gevallen gepaard gaat met ernstige vermoeidheidsklachten. De aandoening komt vooral voor bij jonge volwassenen en kan binnen een paar weken voorbij zijn maar ook een jaar lang duren.

Psychische problemen kunnen extreme moeheid veroorzaken

Psychische problemen
Bij veel mensen zijn extreme vermoeidheidsklachten terug te voeren op een psychische oorzaak. Het echte probleem zit bij hen ‘tussen de oren’. Depressies gaan bijvoorbeeld vaak gepaard met aanhoudende vermoeidheid, een lusteloos gevoel en slaapproblemen. Vermoeidheidsklachten houden daarnaast vaak verband met stress, bijvoorbeeld in de vorm van een burn-out of overspannenheid.

Wat te doen?
Als jij vermoed dat een van bovenstaande aandoeningen de oorzaak is van jouw vermoeidheid dan heb ik maar één advies: breng zo snel mogelijk een bezoek aan de huisarts. De meeste (lichamelijke) kwalen zijn te achterhalen door middel van een eenvoudig bloedonderzoek. Daarnaast kan de huisarts je – waar nodig – doorverwijzen naar een specialist. Na de diagnose zijn er meestal veel goede mogelijkheden om de aandoening te behandelen. Je zult merken dat de vermoeidheidsklachten hierdoor ook verminderen of verdwijnen.


Een ‘sluipende’ slaapstoornis

Slaapstoornissen zijn echte ‘sluipmoordenaars’. Ze kunnen – zonder dat je het door hebt – je nachtrust terroriseren. Het gevolg laat zich raden. Extreme vermoeidheid overdag en moeite met het dagelijks functioneren. De meest voorkomende slaapstoornissen zijn snurken en het slaapapneusyndroom. In het artikel ‘Moe wakker worden is niet normaal: doe er wat aan!’ ga ik dieper in slaapstoornissen en komen de symptomen waaraan je ze kunt herkennen aan bod.

Wat te doen
Als jij denkt dat de kans bestaat dat jouw vermoeidheidsklachten voortkomen uit een slaapstoornis dan is een bezoek aan de huisarts het beste advies. Hij/zij zal aan de hand van de symptomen – en waar nodig aanvullend onderzoek – de juiste diagnose proberen te stellen. Op basis hiervan kun je doorverwezen worden en/of medicatie voorgeschreven krijgen.

Het is belangrijk om te vermelden dat een aantal veel voorkomende slaapstoornissen – zoals snurken en het slaapapneu syndroom – vaak ontstaan door overgewicht. Als jij veel snurkt en kampt met overgewicht dan raad ik je met klem aan om gewicht te verliezen. Tegen snurken – de meest voorkomende slaapstoornis – zijn daarnaast een aantal verschillende hulpmiddelen op de markt.

SLAAP-IQ-TEST-leaderboard


Een verkeerd voedingspatroon

Er bestaat een goede kans dat overmatige vermoeidheid voortkomt uit een verkeerd voedingspatroon. Dit kan verschillende redenen hebben:

Een schommelende bloedsuikerspiegel
Het eten van de verkeerde voeding – in het bijzonder teveel simpele koolhydraten of suiker – zorgt ervoor dat je bloedsuikerspiegel sterk zal schommelen. Een van de negatieve gevolgen van een (te) lage suikerspiegel is vermoeidheid en lusteloosheid. Vaak wordt dit ‘opgelost‘ door weer naar (slecht) voedsel – vaak met suiker en/of cafeïne – te grijpen. Het gevolg is een korte piek en een nog diepere daling dan voorheen. Er ontstaat een vicieuze cirkel waardoor de vermoeidheidsklachten in ernst en duur toenemen.

Extreme vermoeidheidEen te lage bloedsuikerspiegel zorgt voor vermoeidheid en lusteloosheid. 

Overgewicht: een uitputtingsslag voor je lichaam
Overgewicht is een belangrijke oorzaak van vermoeidheidsklachten die echter vaak onderschat wordt. Het klinkt misschien wat kort door de bocht, maar veel dikke mensen relateren hun vermoeidheidsklachten niet aan hun overgewicht. In bijna alle gevallen gaat het bij deze mensen puur om het extra gewicht dat zij elke dag meetorsen en – indirect – om de gezondheidsklachten en slaapstoornissen die hiermee gepaard gaan.

Tekort aan belangrijke vitaminen, mineralen en voedingsstoffen
Een verrassende maar toch niet zelden voorkomende oorzaak van vermoeidheid is een gebrek aan de juiste vitaminen, mineralen en voedingsstoffen. Met name tijdens de winter zorgt een gebrek aan vitamine D voor een moe en lusteloos gevoel. Vitamine D ontvangen we voornamelijk via zonlicht en tijdens de donkere maanden kan het gebrek aan deze vitamine voor de zogenaamde ‘winterblues’ – inclusief lamlendigheid – zorgen. Ook een gebrek aan vitamine B12, magnesium en/of Omega 3 heeft een direct verband met vermoeidheidsklachten.

Wat te doen
Een gezond, gevarieerd en verstandig voedingspatroon heeft een enorme positieve invloed op de kwaliteit van leven. Je zult merken dat je steeds meer energie krijgt. Hieronder vind je de belangrijkste aandachtspunten.

  • Kies voor een gebalanceerd en gezond dieet. Eet hierbij veel fruit, groente en gezonde eiwitten en beperk het aantal koolhydraten (vooral suikers). Voor inspiratie verwijs ik je graag naar dit geweldige boek
  • Gebruik dagelijks een goede multivitamine en vul dit in de donkere maanden aan met een vitamine D supplement (olie of tabletten). Voor vegetariërs en veganisten is het verstandig om vitamine B12 als supplement te gebruiken.
  • Zorg ervoor dat je voldoende magnesium en omega 3 binnenkrijgt.
  • Ben jij te zwaar? Kies er dan bewust voor om gezonder te eten. Zelf haal ik veel inspiratie uit dit boek vol met smakelijke en supergezonde recepten. Zorg daarnaast voor voldoende beweging. Bijvoorbeeld met een uitdagend programma voor thuis


Je vraagt teveel van je lichaam

In deze tijd waarin kracht, uiterlijk vertoon en ‘gezondheid’ een centrale rol spelen, wordt er meer gesport dan ooit. Drie tot vier keer naar de gym en lange afstanden hardlopen zijn voor veel mensen eerder regel dan uitzondering. Gevaren zoals ‘overtraindheid’ liggen dan ook op de loer. Overtraining ontstaat vaak ‘sluipend’ en kan gezien worden als een protest van het lichaam. Een belangrijk (eerste) symptoom van deze aandoening is onverklaarbare vermoeidheid.

Wat te doen
Als er bij jouw sprake is van overtraindheid dan zijn er drie oplossingen: rust, rust en nog eens rust. Begin 7 tot 10 dagen zonder trainingsactiviteit (hou het bij wandelen en/of fietsen) en probeer ‘s nachts zo lang mogelijk te slapen. Na deze eerste rustperiode kun je vaak goed aanvoelen of je lichaam weer klaar is voor (lichte) fysieke arbeid.

Sporten

Sporten is goed, maar overdrijf het niet!


Blijf zoeken naar de echte oorzaak

Ik hoop van harte dat dit artikel je helpt bij het vinden en oplossen van de echte oorzaak van je vermoeidheidsklachten. Ik weet hoe zwaar het is om extreem vermoeid door het leven te gaan en hoe groot de negatieve invloed op je leven kan zijn. Het werpt een schaduw op alle zaken die het leven zo mooi maken: het contact met vrienden en familie, het genieten van je hobby’s, het uitvoeren van je werk en zo kan ik – helaas – nog wel een tijdje doorgaan. Als je de echte reden van je vermoeidheid niet hebt kunnen vinden in dit artikel, dan hoop ik dat ik je in elk geval heb kunnen motiveren om door te zetten bij het vinden van deze echte oorzaak. Het bestrijden van alleen de vermoeidheid leidt in de meeste gevallen uiteindelijk tot niks.

Heb je vragen of wil je je eigen ervaringen delen? Je kunt hiervoor de reactiemogelijkheid onder het artikel gebruiken. Ik probeer altijd persoonlijk te reageren. Ik zou het daarnaast super vinden als je het artikel wilt delen op social media (zie de buttons hieronder). Ik vind het namelijk belangrijk om zoveel mogelijk mensen met vermoeidheidsklachten te bereiken met waardevolle informatie. Alvast bedankt!