Een daglichtlamp. Voor steeds meer mensen is het de beste vriend tijdens de donkere en koude wintermaanden. De grote lichtintensiteit geeft je het zomerse buitengevoel in huis. Beloofd resultaat: een betere stemming, meer energie, een goede nachtrust en een einde aan je winterdepressie. Maar is dat ook echt zo? Is een daglichtlamp een wondermiddel? Waar moet je op letten? Hoe maak je er zo effectief mogelijk gebruik van? En wat zijn de gevaren? De man die het kan weten is Ybe Meesters, klinisch psycholoog bij het Universitair Medisch Centrum Groningen en hoofd van de polikliniek winterdepressie. Wij vroegen hem de hemd van zijn lijf over de daglichtlamp.

De kracht van (dag)licht en het gebruik van een daglichtlamp

Er wordt wel eens gezegd dat (dag)licht, naast bijvoorbeeld eten en drinken, een eerste levensbehoefte is. Waarom is daglicht zo belangrijk?

Zonder licht zou het leven onvoorstelbaar en niet mogelijk zijn. We hebben licht nodig om ons te kunnen oriënteren, voortbewegen, kunnen waarnemen, etc., maar licht beïnvloedt ook allerlei belangrijke lichaamsprocessen en zorgt er tevens voor dat een goed dag/nacht ritme gehandhaafd blijft.


Hoe verhoudt de lichtsterkte van een goede daglichtlamp zich ten opzichte van de ‘kracht’ van echt daglicht?

Dat kan erg variëren. De sterkte van de lampen die gebruikt worden in de behandeling van winterdepressie is tegenwoordig doorgaans 10 000 lux, terwijl het licht buiten op een zomerse dag gemakkelijk 100 000 lux kan halen. Lux is een eenheid van lichtsterkte. Een lux is de hoeveel licht die een kaars geeft, waargenomen op een afstand van een meter. Kantoorverlichting is doorgaans niet hoger dan 500 lux.


De daglichtlamp wordt steeds populairder in Nederland en België. Hoe kijkt u aan tegen deze trend? Is lichttherapie voor iedereen zinvol?

Dat er meer aandacht komt voor licht en verlichting is belangrijk en nuttig. Maar zoals voor allerlei andere zaken: men moet wel weten hoe en wanneer men het bij wie toepast.


In welke gevallen zou u mensen aanraden om de aankoop van een daglichtlamp te overwegen?

Als men in de winter moe is en moeite heeft met opstaan, of sowieso als men in het donker moeite heeft met opstaan.

Energielampen geadviseerd door Slaapwijzer.net (en gebruikers)


Waar moet een goede daglichtlamp volgens u aan voldoen?

Het licht moet geen UV straling bevatten, geen flikkering hebben en van voldoende intensiteit zijn.


Het viel mij op dat er sprake is van daglichtlampen met blauw licht en daglichtlampen met wit licht. Kunt u mij het verschil uitleggen en wat raadt u persoonlijk aan?

Wit licht bevat alle kleuren van het lichtspectrum, dus ook een fractie blauw licht. Lampen met alleen blauw licht zou ik geen daglichtlampen noemen. Blauw licht stuurt het beste de biologische klok aan, vandaar dat het in de belangstelling staat. Omdat een aantal van mijn patiënten het blauw licht minder plezierig vond dan wit licht, zou ik persoonlijk kiezen voor wit licht (wat zoals gezegd een fractie blauw licht bevat).


Kleven er gevaren aan het gebruik van een daglichtlamp? Of zijn er dingen waar je specifiek op moet letten?

Het belangrijkste is waarschijnlijk dat het geen UV straling mag bevatten. Mensen met bepaalde oogaandoeningen of die bepaalde medicijnen gebruiken en mensen met stemmingsstoornissen zouden het alleen na consultatie van een deskundige moeten gebruiken in verband met potentiële schade of ongunstige bijwerkingen.


Kan geregeld naar de zonnebank gaan een goed alternatief zijn van de daglichtlamp? Je hebt je portie licht te pakken en kleurt ook nog eens lekker bij.

Een zonnebank is zeker geen goed alternatief. Het effect van daglicht en een daglichtlamp wordt voornamelijk bereikt doordat dat licht op het netvlies valt. Het licht van zonnebanken bestaat voornamelijk uit ultraviolet licht. Dat licht is schadelijk en als dat gedurende lange tijd op het netvlies zou vallen leidt dat tot oogschade.


De daglichtlamp in combinatie met een winterdepressie

Kan het gebruik van een daglichtlamp in de zomermaanden ook nuttig zijn?

Dat hangt van het doel af waarvoor het licht gebruikt wordt. Voor de behandeling van winterdepressie zal het niet zinvol zijn, maar voor het tegengaan van de nadelige effecten van een jetlag kan het in de zomer zeker nuttig zijn.


U maakt gebruik van lichttherapie bij de behandeling van winterdepressies. Nu zal iedereen zich wel eens een beetje down voelen tijdens de donkere en koude dagen van het jaar. Maar wanneer kan er echt gesproken worden van een winterdepressie?

Wanneer er sprake is van een depressie zoals door psychiaters wordt gediagnosticeerd, die alleen in de winter optreedt en niet in de zomer. En dat in een nagenoeg jaarlijks patroon.


Hoe ontstaat een winterdepressie en hoe kun je een winterdepressie bij jezelf ontdekken?

Hoe een winterdepressie precies ontstaat, is nog niet bekend. Als je bij jezelf ontdekt dat je al meerdere jaren altijd in de winter somber wordt en dat deze problemen in de zomer weer verdwijnen, valt te denken aan een winterdepressie.


Op welke manier kan lichttherapie helpen om een winterdepressie succesvol te behandelen?

Blootstelling aan helder kunstlicht (lichttherapie) blijkt een positief effect te hebben op de stemming, energie en slaap bij mensen met een winterdepressie als dat op tijd en gedurende 5-10 dagen wordt aangeboden. Het licht moet dan op het netvlies in het oog vallen.


Heeft u algemene adviezen voor het gebruik van een daglichtlamp als er sprake is van een winterdepressie? Hoe vaak, wanneer en hoe lang kun je het hulpmiddel het best inzetten?

Bij een winterdepressie zou ik hulp zoeken bij een daartoe gespecialiseerde deskundige. Deze kan de diagnose stellen, heeft weet van eventuele contra-indicaties en kan begeleiding geven bij het aanbieden van lichttherapie op de juiste wijze op het goede moment.


Stel: mijn stemming is prima, maar ik voel me wel vaak moe en lusteloos. Wat kan een daglichtlamp in dat geval voor mij betekenen?

Als deze klachten alleen in de winter bestaan, dan kan blootstelling aan helder kunstlicht eveneens behulpzaam zijn.


Heeft u algemene adviezen voor het gebruik van een daglichtlamp als er ‘slechts’ sprake is van vermoeidheidsklachten?

Gebruik de lichttherapielamp gedurende 1-2 weken ’s ochtends na het ontwaken (zo rond 8.00 uur). De klachten zullen dan moeten verdwijnen. Maak pas weer gebruik van de lamp als de klachten opnieuw ontstaan.


Lichttherapie en slaapproblemen

Kunt u in het algemeen iets zeggen over de relatie tussen daglicht en slaap?

Blootstelling aan natuurlijk daglicht helpt het natuurlijk dag/nacht ritme te bevorderen en daardoor ook de slaap. Blootstelling aan kunstlicht op het goede moment van de dag kan dat proces versterken.


Steeds meer mensen slapen slecht. In hoeverre denkt u dat de steeds groter wordende blootstelling aan fel licht tijdens de avonduren – bijvoorbeeld van de telefoon, tablet of computer – hier een oorzaak van is?

Uit meerdere onderzoeken blijkt dat blootstelling aan het licht van telefoon, tablet of computer in de avonduren mensen activeert, waardoor ze slechter kunnen inslapen. Inmiddels is er software ontwikkeld die het blauwe deel van het lichtspectrum in die apparatuur wat verminderd, waardoor het op dat moment nadelige effect op de biologische klok afneemt. Het is overigens nog wet de vraag of dat afdoende is.


Welke rol kan een daglichtlamp vervullen voor mensen die (langdurig) slecht slapen?

Mensen waarbij het dag/nacht ritme is verstoord of die veel moeite hebben met opstaan kunnen baat hebben bij blootstelling aan licht in de ochtend.

daglichtlamp

 

In het geval van slaapproblemen kan er sprake zijn van inslaapproblemen (mensen die moeite hebben om in slaap te vallen) en doorslaapproblemen (mensen die ’s nachts wakker worden en moeilijk weer in slaap vallen). Hoe kan daglicht / lichttherapie het best worden ingezet om deze specifieke problemen te behandelen?

Daar valt in zijn algemeenheid niet iets over te zeggen. Men moet ook weten waardoor die slaapproblemen worden veroorzaakt of in stand gehouden. Zo kunnen problemen bij het inslapen worden veroorzaakt door gepieker en negatieve gedachten, lawaaioverlast (praat met de buren of gebruik oordoppen), cafeïnegebruik (niet meer doen dan) en moeite met doorslapen door overmatig alcoholgebruik (stoppen met drinken). Ook kunnen psychische klachten zoals bijvoorbeeld PTSS een rol spelen. Licht zal daarbij niet direct een grote rol kunnen spelen.


Veel mensen die in ploegendiensten werken hebben door een ontregeld slaappatroon moeite met slapen. Kan het gebruik van een daglichtlamp voor hen waardevol zijn om beter te slapen?

Dat kan alleen als men zich laat adviseren door een deskundige, waarbij dan aandacht moet zijn voorde manier van roostering en het ontvangen van licht tijdens de nachtdienst, maar ook daarna op weg naar huis. Op bepaalde momenten kan het dan ook zinnig zijn blauw licht te mijden m.b.v. speciale brillen.


Tot slot: zijn er tips, adviezen of waarschuwingen met betrekking tot het gebruik van een daglichtlamp die in dit interview nog niet aan de orde zijn gekomen? Zo ja, dan horen we deze natuurlijk graag.

Bij onschuldige klachten en bij gezonde mensen kan het gebruik van een daglichtlamp een positief effect hebben. Bij serieuze ernstige klachten zou ik altijd eerst een deskundige raadplegen. Het meer verkeren in het buitenlicht is altijd een goede optie.
Hartelijk dank voor dit interview!

Energielampen geadviseerd door Slaapwijzer.net (en gebruikers)